Dag tegen Pesten: pesten op het werk is een cultuurvraagstuk

Pesten op het werk gebeurt vaker dan we denken

Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025 van CBS en TNO blijkt dat ongewenst gedrag stevig aanwezig is in organisaties. Vorig jaar kreeg 17% van de werknemers in de twaalf maanden daarvoor te maken met een of meer vormen van ongewenst gedrag op het werk, zoals ongewenste seksuele aandacht, intimidatie, lichamelijk geweld en pesten.

Pesten raakt rechtstreeks aan psychosociale arbeidsbelasting (PSA): het vergroot stress, verlaagt betrokkenheid en verhoogt verzuim en uitstroom. Daarmee is pesten niet alleen een moreel probleem, maar ook een serieus veiligheids- en organisatierisico.

Pestgedrag in je organisatie herkennen: let op deze zes signalen

Pesten verloopt vaak subtiel. Signalen om alert op te zijn:

1. Structurele uitsluiting

Collega’s worden stelselmatig niet meegenomen in overleggen, informele momenten of digitale groepskanalen.

2. Grapjes” die altijd dezelfde persoon raken

Steeds dezelfde collega is het mikpunt van sarcasme of plagerijen. De rest lacht mee of kijkt weg.

3. Roddelen en reputatieschade

Negatieve verhalen worden achter iemands rug om verspreid; fouten worden uitvergroot, successen genegeerd.

4. Ondergraven van iemands werk

Informatie wordt bewust achtergehouden, werk wordt consequent bekritiseerd of overgenomen.

5. Machtsmisbruik

Leidinggevenden of informele leiders kleineren of isoleren iemand, vaak onder het mom van “feedback”.

6. Gedragsverandering en verzuim

Medewerkers trekken zich terug, leveren minder input, maken meer fouten of melden zich vaker ziek.

Belangrijk: pesten is geen kwestie tussen twee individuen. Als de omgeving zwijgt of meedoet, is het een team- en organisatievraagstuk.

Van incidenten naar structurele aanpak

Een posteractie of eenmalige training lost pestgedrag niet op. Een effectieve aanpak combineert beleid, cultuur en gedrag.

1. Erkennen en inzicht krijgen

• Maak concreet wat jullie onder pesten en ongewenst gedrag verstaan, met herkenbare voorbeelden.
• Gebruik data: PSA-onderzoek, MTO, meldingen bij vertrouwenspersonen en verzuimcijfers geven inzicht in patronen.

2. Verwerk het in beleid en RI&E

Pesten is een vorm van PSA. De Arbowet verplicht werkgevers PSA-risico’s – waaronder pesten, agressie en discriminatie – te inventariseren in de RI&E en een plan van aanpak uit te voeren.

• Check of in jullie RI&E sociale veiligheid en pestgedrag expliciet zijn meegenomen en of maatregelen ook daadwerkelijk worden gemonitord.

3. Bouw aan sociale veiligheid en een Just Culture

Een sociaal veilige organisatie is een organisatie waar medewerkers:

• een afwijkende mening durven geven;
• fouten kunnen melden;
• en ongewenst gedrag kunnen bespreken.

In een zogeheten Just Culture zijn fouten en incidenten een bron om van te leren, niet om te straffen. Dat vraagt om:

• Leidinggevenden die kwetsbaarheid normaliseren en het goede voorbeeld geven.
• Heldere normen en grenzen rond gedrag, die niet alleen op papier bestaan.
• Teams die elkaar aanspreken op onveilig en uitsluitingsgedrag.

4. Maak melden laagdrempelig en veilig

Pesten blijft vaak onzichtbaar omdat mensen niet durven melden.

• Richt een duidelijke en toegankelijke meldstructuur in (interne en waar nodig externe vertrouwenspersoon, anonieme meldopties).
• Communiceer wat er met meldingen gebeurt, zodat medewerkers ervaren dat melden zin heeft.
• Analyseer meldingen op terugkerende patronen in teams, locaties of functies.

Hoe Kader organisaties ondersteunt

Kader kijkt naar pestgedrag vanuit drie samenhangende invalshoeken: safety culture, PSA en sociale veiligheid.

1. Safety Culture: gedrag en leiderschap

We helpen organisaties groeien naar een proactieve veiligheidscultuur, waarin veiligheid – fysiek, sociaal en psychologisch – centraal staat. Concreet via:

• Veiligheidscultuurmetingen en gap-analyses (bijv. in relatie tot de Safety Culture Ladder);
• Veiligheidscultuurprogramma’s voor directie, leidinggevenden en werkvloer;
• Leiderschapstrainingen rond veiligheid en aanspreekgedrag;
• Safety experiences en safety games om (on)gewenst gedrag in teams bespreekbaar en oefenbaar te maken.

2. PSA: pesten meenemen in je RI&E en beleid

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) omvat onder meer pesten, ongewenst gedrag, agressie en werkdruk. Onze consultants ondersteunen bij:

• PSA-onderzoek in samenhang met de RI&E, zodat je een compleet beeld krijgt van psychosociale risico’s;
• Het opstellen en implementeren van PSA-beleid met concrete maatregelen;
• Medewerkersonderzoeken rond sociale veiligheid en ongewenst gedrag;
• Training PSA voor leidinggevenden én inzet van externe vertrouwenspersonen.

3. Sociale veiligheid: van begrip naar praktijk

Sociale veiligheid is de gedeelde overtuiging dat medewerkers veilig zijn om sociale risico’s te nemen. We helpen organisaties om:

• Een Just Culture te ontwikkelen;
• Veiligheidscommunicatie (ook visueel) te versterken;
• Veiligheidsbewustzijn in teams te vergroten en cynisme of klaagculturen te doorbreken.