Inhoudsopgave
Van inzicht naar actie
Samen bouwen we aan een moderne organisatie met zes kapitalen als fundament.
Jean-Jacques Mulleman
Veel organisaties beschikken tegenwoordig over een LOTOTO-procedure (Lock-out, Tag-out en Try-out). Met deze procedure kun je installaties veiligstellen voordat onderhouds- of inspectiewerkzaamheden plaatsvinden. Dit vormt een belangrijke basis voor veilig werken. Maar de aanwezigheid van een procedure betekent nog niet automatisch dat de gekozen veiligstellingsmethode daadwerkelijk past bij het risico van een specifieke installatie.
Verschillende factoren beïnvloeden de risico's
Er bestaat een groot verschil tussen het veiligstellen (isoleren) van een leiding met lucht op atmosferische druk, en een systeem waarin bijvoorbeeld blauwzuur onder druk aanwezig is. Ook factoren zoals leidingdiameter, druk of werkzaamheden zoals vessel entry hebben een directe invloed op het risico. Toch wordt in organisaties te weinig rekening gehouden met de omstandigheden van het object dat veiliggesteld wordt. Ondanks dat deze sterk kunnen verschillen, wordt vaak dezelfde methode gehanteerd. En juist daar ligt in de praktijk vaak de grootste uitdaging.
Wanneer veiligstellingskeuzes complex worden
Tijdens de werkvoorbereiding ontstaan regelmatig discussies over de juiste wijze van veiligstellen. Is een enkele afsluiter voldoende, of moet er een blind worden geplaatst? Is een dubbele afsluiter noodzakelijk, of kan het systeem op een andere manier veilig worden gesteld? Dit soort vragen komen voort uit de grote variatie tussen installaties. Een systeem waarin bijvoorbeeld een toxisch of brandbaar product onder hoge druk aanwezig is, vraagt om andere veiligheidsmaatregelen dan een kleine leiding met een ander type medium onder lage druk.
Ook de grootte van een leiding speelt een rol voor het bepalen van het risico. Wanneer deze factoren niet expliciet worden meegenomen in de afweging, worden veiligstellingsmethoden vaak gebaseerd op historische werkwijzen of op bestaande procedures. Wat ooit als een veilige oplossing bedacht was binnen een bepaalde installatie, wordt vervolgens ook toegepast in andere situaties. Daardoor sluit de manier van veiligstellen niet of niet optimaal aan bij de omstandigheden van het systeem waarin gewerkt wordt.
Hoog risico vraagt om robuuste veiligstelling
In situaties waarin het risico groot is, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van toxische stoffen of hoge druk, zal vaak gekozen moeten worden voor een robuuste veiligstellingsmethode. Daarbij kan het noodzakelijk zijn om een leiding fysiek te onderbreken, bijvoorbeeld door het plaatsen van blinds of het verwijderen van een spool, zie figuur 1. Deze aanpak zorgt ervoor dat het systeem daadwerkelijk fysiek gescheiden wordt van de gevarenbron.
Dit soort positieve veiligstellingen worden vaak toegepast wanneer een incident ernstige gevolgen kan hebben. Maar in situaties waarin het risico aanzienlijk lager is, kan deze veiligstellingsmethode onnodig zwaar zijn. Daar kan het onder bepaalde omstandigheden acceptabel zijn om achter een enkele afsluiter te werken, mits duidelijk is dat het risico beperkt is.
Het verschil tussen deze situaties laat zien dat veiligstellingsmethodes niet universeel zijn. De keuze voor het veilig stellen moet aansluiten bij het risico van het systeem.
De volgende stap: het belang van verificatie
Nu de geschikte veiligstellingsmethode is gekozen, ben je aanbeland bij de volgende stap: bevestigen dat een systeem daadwerkelijk veilig is voordat werkzaamheden beginnen. Binnen LOTOTO wordt deze controle vaak aangeduid als de Try out stap. In deze stap verifieer je dat het veilig stellen daadwerkelijk effectief is. Het feit dat een afsluiter gesloten is, betekent immers niet automatisch dat een systeem volledig drukloos of leeg is. In installaties kan een leiding nog product bevatten of kan een afsluiter niet volledig afdichten. Door het veiliggestelde punt actief te controleren kun je vaststellen of het systeem daadwerkelijk veiliggesteld is voordat werkzaamheden beginnen. Daarmee vormt verificatie een belangrijke laatste stap voordat installaties worden geopend of betreden. Dit benadrukt dat veiligstellen verder gaat dan het volgen van een procedure, en vraagt om een bewuste afweging van het onderliggende risico en daarnaast mogelijk ook aanpassingen in het ontwerp.
Van procedures naar risico-gebonden keuzes
Veel organisaties hebben duidelijke procedures opgesteld voor het veiligstellen van installaties. Toch blijft het bepalen van de juiste veiligstellingsmethode vaak afhankelijk van ervaring of interpretatie. Een risico-gebonden benadering helpt om deze keuzes beter te onderbouwen. Door installatiekenmerken zoals druk, mediumeigenschappen en leidingdiameter systematisch te beoordelen, ontstaat een beter beeld van de risico’s. Op basis van deze informatie kan je vervolgens bepalen welke veiligstellingsmethode minimaal noodzakelijk is om werkzaamheden veilig uit te voeren. Hierdoor verschuift de focus van standaardprocedures naar een meer onderbouwde beoordeling van het werkelijke risico. Dit maakt het mogelijk om veiligstellingen beter af te stemmen op de omstandigheden van een installatie.
Zo helpt Kader bij het veiligstellen van je installaties
Hoewel het principe van risico-gebonden veiligstellen logisch klinkt, blijkt het in de praktijk vaak lastig om deze afweging op een consistente manier te maken. Installaties zijn vaak complex en verschillende factoren moeten tegelijkertijd worden meegenomen in de beoordeling. Zonder een gestructureerde aanpak kunnen keuzes rondom het veiligstellen daardoor afhankelijk worden van interpretatie of eerdere ervaringen.
Kader ondersteunt organisaties bij het analyseren en verbeteren van hun LOTOTO-aanpak. Vanuit onze ervaring in procesveiligheid zien we regelmatig dat veiligstelmethoden ooit zijn bedacht, maar niet altijd meer aansluiten bij de (huidige) risico’s van een installatie. Daarom passen wij een risico-gebonden methodiek toe waarmee het veiligstellen van installaties systematisch kan worden beoordeeld. Met deze methode maken we een passende veiligstelmethode, gebaseerd op installatiekenmerken zoals druk, medium, leidingdiameter en de mogelijke gevolgen van een incident. Hierdoor worden keuzes rondom het veiligstellen consistenter en beter onderbouwd, en kunnen ze direct worden gekoppeld aan het werkelijke risico van een installatie.
Geschreven door
