Proactief versus reactief veiligheidsbeleid

Veiligheidsbeleid

De betekenis van de begrippen reactief en proactief handelen in het kader van het veiligheidsbeleid zijn duidelijk te maken aan de hand van de zogeheten ijsbergtheorie (zie figuur 1). Boven de oranje streep staan de resultaten van het veiligheidsbeleid (alle processen, systemen en activiteiten die rondom veiligheid worden uitgevoerd). Het leed is dan echter al geleden en een reactie op het incident is de enige mogelijkheid. Beïnvloeding van de onderste laag heeft wél effect op het aantal ongevallen. Het richten van de aandacht op proactieve indicatoren is dus lonend (bijvoorbeeld het aantal getrainde medewerkers, aantal afgehandelde actiepunten, aantal inspectierondes). 

Voorbeelden van proactieve activiteiten zijn gedragsobservaties gericht op onveilige handelingen en inspecties gericht op onveilige situaties. De basis van de driehoek is het aantal onveilige handelingen en onveilige situaties.

Onveilige handelingen en onveilige situaties zijn het meest talrijk. Proactief beleid is erop gericht het aantal onveilige handelingen en onveilige situaties omlaag te krijgen. Dat maakt de basis van de  ongevalsdriehoek (de ijsberg) en daarmee de complete ongevalsdriehoek kleiner. Hoe kleiner de driehoek, hoe kleiner het bovenste puntje, dat staat voor het aantal dodelijke ongevallen.

Pro-actief gedrag van een bedrijf minimaliseert bovendien de factor ‘pech’.

Cultuur

Proactief handelen vereist een manier van denken die gericht is op het voorkomen van fouten. Deze denkwijze is gebaseerd op de overtuiging dat het voorkomen van fouten goed is voor het bedrijf. Zodra een groot deel van de medewerkers deze overtuiging deelt, maakt het onderdeel uit van de veiligheidscultuur. Het heeft geen zin medewerkers te ‘straffen’ op basis van het aantal ongevallen. Medewerkers hebben namelijk alleen invloed op de activiteiten die ze kunnen ontplooien om ongevallen te voorkomen: goed communiceren, collega’s observeren, afspraken maken, elkaar aanspreken, enzovoorts.

Indicatoren

Het is mogelijk om de resultaten van proactief veiligheidsbeleid meetbaar te maken. Dat kan aan de hand van performance indicatoren (PI’s). Reactieve PI’s zijn eenvoudig te meten. Het betreft bijvoorbeeld resultaten of aantallen ongevallen. Proactieve PI’s zijn bedoeld om de daadwerkelijke proactieve activiteiten te meten, bijvoorbeeld het aantal trainingen, inspecties of opgeloste knelpunten. Kijk ter vergelijking eens naar de aanpak van een voetbalcoach. De output van een wedstrijd is de eindscore (reactieve PI). De input van de wedstrijd (proactieve PI) is de spelkwaliteit tijdens de wedstrijd. Een goede voetbalcoach is met name geïnteresseerd in de spelkwaliteit. Hij coacht op basis van de spelkwaliteit van de spelers, de opstelling, de spelstrategie of de motivatie. Deze metafoor is bruikbaar om mensen in de organisatie te overtuigen van het belang van een proactief beleid. Als we coachen en sturen op proactieve PI’s, verlagen we de kans op ongevallen, schade en menselijke fouten.

Veranderen

De eerste voorwaarde om een reactieve in een proactieve veiligheidscultuur te veranderen, is het kunnen herkennen en erkennen van reactieve patronen in de organisatie. Een belangrijke indicator daarvoor is de taal die mensen gebruiken. De omslag van een reactieve naar een proactieve veiligheidscultuur begint bij het hoger management. Dat kan de proactieve veiligheidscultuur naar beneden invoeren. De direct leidinggevende heeft de meeste invloed op de invulling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de medewerkers. Deze is ook verantwoordelijk voor de manier waarop medewerkers feedback krijgen. Een ontwikkeling van reactief naar proactief handelen biedt een bedrijf nog andere voordelen. Proactief handelen leidt tot een andere manier van denken. Zodra de medewerkers de voordelen daarvan inzien, zullen ook op andere gebieden, zoals kwaliteit, efficiëntie en planning, verbeteringen optreden.

Ondersteuning bij het versterken van de veiligheidscultuur

De cultuur van een organisatie en het gedrag van medewerkers heeft een grote invloed op het veiligheidsniveau binnen een organisatie. Een proactieve veiligheidscultuur komt tot stand als het management en werknemers zich samen actief voor veiligheid inzetten.

Het volledige team van Safety Culture biedt je expertise op het gebied van veiligheidskunde, veranderkunde en gedragspsychologie om je te ondersteunen bij het versterken van de veiligheidscultuur in jouw organisatie. We voeren een veiligheidscultuuronderzoek uit en bekijken welke aanpak en uitvoering het beste bij jouw organisatie én situatie past om te komen tot een krachtig, uitdagend en interactief veiligheidscultuurprogramma. Dit alles om een sterke veiligheidscultuur te creëren die door uw gehele organisatie wordt gedragen en uitgedragen.