Risico-analyse explosieveiligheid bij waterstoftankstations

Risico analyse waterstoftankstations 

In juni 2019 heeft er een explosie plaatsgevonden bij een waterstoftankstation in Noorwegen. Wellicht geen reden tot paniek, maar deze gebeurtenis laat wel zien dat waterstoftankstations niet vanzelfsprekend explosieveilig zijn. Om veilige waterstoftankstations te ontwerpen, te bouwen en te gebruiken is het noodzakelijk dat er een gedegen risico-analyse wordt uitgevoerd. In dit artikel wordt omschreven hoe zo’n risico-analyse systematisch kan worden uitgevoerd. 

ATEX-zone 

Accumulatie van waterstof kan resulteren in een explosieve gasatmosfeer. De kans op het ontstaan van een explosieve gasatmosfeer wordt aangeduid met een ATEX-zone. Om een goede risico-analyse te kunnen maken is het belangrijk om inzicht te hebben in de stofeigenschappen van waterstof(1). Belangrijke stofeigenschappen welke van invloed zijn op de veiligheid zijn weergegeven in onderstaande tabel. 

1 Brandbare eigenschappen zijn betrokken uit het chemiekaartenboek 34e editie 2019. 
2 Vaak wordt gesproken over de ‘Lower Explosive Limit’ (LEL). 
3 Vaak wordt gesproken over de ‘Upper Explosive Limit’ (UEL). 

Stappenplan Risico-analyse 

In lijn met de arbeidshygiënische strategie is het aangewezen om ATEX zones zoveel mogelijk te elimineren of te beperken. Voor de overgebleven ATEX zones – welke niet redelijkerwijs geëlimineerd of beperkt kunnen worden – geldt dat er geen ontstekingsbronnen zich in de ATEX zones mogen bevinden. Hiervoor dienen potentiële ontstekingsbronnen geïnventariseerd en beoordeeld te worden. Dit wordt ook wel een ontstekingsbronnenanalyse genoemd. 

Risicoreducerende maatregelen kunnen genomen worden op het gebied van techniek, organisatie en gedrag. Een voorbeeld van een technische maatregel is het minimaliseren van het aantal flens- en schroefdraadverbindingen (gevarenbronnen) door zoveel mogelijk leidingwerk toe te passen wat is samengesteld uit één stuk of uit lasverbindingen. Een voorbeeld van een organisatorische maatregel is het implementeren van een meld- en opvolgingssysteem, zodat duidelijk is hoe er gereageerd moet worden op een storing of calamiteit. 

Onderstaande flowchart geeft een chronologisch stappenplan weer hoe een risico-analyse ten aanzien van explosieveiligheid bij waterstoftankstations kan worden uitgevoerd. 

Zoneplicht

De eerste stap is het vaststellen van de zoneplicht: welke wet- en regelgeving is van toepassing en is deze geldig voor het betreffende waterstoftankstation? Indien de stofeigenschappen van waterstof bekend zijn kan er een (huidige) zone-indeling wordt vastgesteld welke gebaseerd is op de aanwezige gevarenbronnen en de ventilatiecondities. Als de ATEX zones vervolgens zijn vastgesteld is het zaak om een ontstekingsbronnenanalyse uit te voeren. Met inachtneming van technisch, organisatorische en gedragsmaatregelen dient het risico ten aanzien van explosieveiligheid tot een aanvaardbaar niveau te worden gebracht. 

Geschreven door Nico Hendricks, Consultant Process Safety consultant bij Kader Proces Safety gespecialiseerd in ATEX / Explosieveiligheid.