Maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo): de theorie

1. Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)?

De term duurzaamheid is nog niet eens uitgekristalliseerd, of we worden al weer met een nieuwe term bestookt: maatschappelijk verantwoord ondernemen of kortweg MVO. Het verschil tussen beide is in feite niet zo groot. Waar echter duurzaamheid vooral betrekking had op milieuaspecten, is de grondslag voor MVO breder en meer zakelijk. Het geitenwollen-sokkenimago en het groene imago zijn verdwenen. Het gaat nu om een nieuwe manier van business doen. Uiteraard valt veel over dit onderwerp te zeggen. Dat zullen we dan ook zeker doen. Om de discussie echter niet te belasten met steeds weer terugkerende vragen over wat we precies bedoelen, willen we in dit artikel allereerst proberen de theorie van het wat en waarom zo feitelijk mogelijk weer te geven.

2. People, planet en profit

Maatschappelijk verantwoord ondernemen houdt in dat u behalve dat u naar winst (profit) streeft, ook rekening houdt met het effect van uw activiteiten op het milieu (planet) en oog heeft voor menselijke aspecten binnen en buiten het bedrijf (people). Het gaat om het vinden van een balans tussen people, planet en profit. Steeds vaker blijkt dat die balans leidt tot betere resultaten voor zowel het bedrijf als de samenleving. (Zie ook ‘MVO is de balans tussen people, planet en profit’.) En in principe spelen alle kernprocessen van het bedrijf een rol, van inkoop en productie tot personeelsbeleid en marketing. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch ondernemen genoemd. Het is voor veel bedrijven een bekend, maar ook een breed en veelomvattend begrip. Vaak is onduidelijk hoe het moet. Heel kort gezegd komt maatschappelijk verantwoord ondernemen erop neer dat een bedrijf aandacht heeft voor de maatschappij waarin het functioneert. En dat gaat verder dan de voordeur. Zo is het voor een retailer niet alleen van belang, dat hij goed omgaat met klanten, personeel en toeleveranciers en dat hij zijn bedrijf milieuvriendelijk runt, maar ook dat hij eisen stelt aan toeleveranciers van zijn producten die hij in de winkel verkoopt en dat hij dat aan zij klanten kan uitleggen.

De mensheid raakt er steeds meer van doordrongen, dat zij niet kan doorgaan met de uitputting van resources voor winstmaximalisatie. Doorgaan in het huidige groeitempo zou betekenen dat people en planet over enkele decennia zullen zijn uitgeput en dat er geen enkele profit meer mogelijk is. De kopers van producten en diensten zullen maatschappelijk verantwoord ondernemen dan ook gaan afdwingen. Als zij weigeren nog producten te kopen die in strijd met de uitgangspunten van MVO zijn geproduceerd, dan zullen bedrijven die op die wijze produceren ‘out of business’ raken. Veel aspecten van MVO bestaan in feite al lang, vooral in Europa en in Nederland, en zij vormen juist een heel sterk onderdeel van onze economie.  We hebben ze alleen tot nu toe een ander etiketje gegeven.

3. Duurzame inkoop bij de overheid

De overheid is in haar streven naar duurzaam inkopen bezig met het definiëren van criteria voor een tachtigtal groepen van producten en diensten. Ter illustratie geven we hieronder de criteria die gaan gelden voor leveranciers van catering.

Eisen:

• Minimaal 40% van het gehele assortiment (inkoopniveau in euro’s) bestaat uit biologische producten: geteeld zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, vrij van genetische modificatie en waarbij dieren vrije uitloop hebben.
• In de counter cq. bij het uitgiftepunt in het restaurant zijn producten in monoverpakking verpakt in verpakkingen voor meermalig gebruik of verpakkingen met een lage milieubelasting in de levenscyclus zoals  papier, karton-laminaat, afbreekbaar plastic.
• Voor deze productgroep zijn ook sociale aspecten relevant. Er zullen aan deze set van criteria op termijn ook één of meerdere sociale criteria worden toegevoegd.
• De cateraar en opdrachtgever stellen een plan op om gedurende de contractperiode de milieubelasting te minimaliseren.
  De cateraar en opdrachtgever maken afspraken hoe de informatievoorziening georganiseerd wordt.

Wensen:

• Minimaal 60% van het gehele assortiment (inkoopniveau in euro’s) bestaat uit biologische producten: geteeld zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, vrij van genetische modificatie en waarbij dieren vrije uitloop hebben.
• Het assortiment wordt aangevuld tot 100% (van het inkoopvolume in euro’s) met producten met andere duurzaamheidkenmerken.
• Minimaal 50% van het assortiment bestaat uit gezonde voeding conform de criteria van het voedingscentrum (het product valt in de ‘bij voorkeur’ of ‘middenweg’ categorie van de systematiek van het Voedingscentrum).

Deze criteria geven een beeld welke soort eisen de overheid binnenkort gaat stellen aan toeleveranciers. En de consumentenbond en allerlei actiegroepen zijn zich al aan het warmlopen om overzichten te produceren, van winkels en bedrijven, die MVO serieus nemen.

4. Hoofdthema’s MVO

Onderstaand vindt u de hoofdthema’s van MVO met voorbeelden wat in het kader van dat thema mogelijk gedaan zou kunnen worden:

• Arbeidsparticipatie
  Een divers personeelsbestand verhoogt de creativiteit en zorgt voor een beter imago op de arbeidsmarkt.
• Armoedebestrijding
  Bied uw toeleveranciers in ontwikkelingslanden een hogere prijs. Kijk naar het succes van Max Havelaar.
• Biodiversiteit
  Sluit u aan bij de keurmerken voor producten als vis, hout en bloemen. Er komen er steeds meer.
• Gezondheid
  Geef medewerkers een fiets of zet een schaal met appels in de kantine. Kies voor een preventief gezondheidsbeleid in plaats van een repressief verzuimbeleid.
• Klimaatverandering, energie en milieu
  Bespaar energie, gebruik groene stroom, verzamel afval gescheiden, ga over op dubbelzijdig kopiëren. Goed voor het milieu en uw portemonnee.
• Ketenverantwoordelijkheid en duurzaam inkopen
  Stel een gedragscode op en sluit u aan bij een samenwerkingsverband om kosten van controles te beperken.
• Inspelen op de klantvraag
  De overheid koopt vanaf 2010 duurzaam in. Zorg dat u aan de duurzaamheidscriteria voldoet.

5. Communiceren moet

Een ander kenmerk van maatschappelijk verantwoord ondernemen is de duurzame relatie met de verschillende belanghebbenden (‘stakeholders’) waarmee uw bedrijf te maken kan hebben. Denkt u bijvoorbeeld aan:

• klanten/consumenten/afnemers;
• leveranciers;
• businesspartners (b.v. joint-venture partners);
• werknemers;
• concurrenten;
• lokale omgeving (buurtbewoners, wijk, regio…);
• de samenleving in het algemeen;
• aandeelhouders;
• ondernemingsraden ;
• politiek, overheid (lokaal, regionaal enzovoort);
• milieu- en gezondheidsorganisaties;
• vakbonden;
• media;
• enzovoort.

Belangrijke trefwoorden in de relatie met uw omgeving zijn: openheid en transparantie over duurzaamheid en de dialoog. Het gaat tenslotte niet alleen over people en planet, maar ook over profit. Als dat laatste aspect ontbreekt, dan zal MVO zelf nooit duurzaam worden, omdat valsspelers dan steeds weer aan het langste eind zullen trekken.

6. Samengevat MVO

MVO is dus:

• verantwoord omgaan met mens, milieu en maatschappij (de 3 M’s);
• vinden van een balans tussen de drie P´s: people, planet en profit;
• streven naar goede financiële resultaten op een maatschappelijk verantwoorde of duurzame manier;
• meer dan liefdadigheid, maatschappelijke betrokkenheid, ´goed doen´ (die alle in principe niet direct betrekking hebben op de bedrijfsactiviteiten), ad hoc-activiteiten die toevallig langskomen of het zich houden aan minimale eisen van wet- en regelgeving.

Bewust verantwoord ondernemen is een kwestie van beleid en strategie. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een doelbewuste en continue activiteit en maakt integraal onderdeel uit van de kernactiviteiten van de onderneming.

6.1 Voor wie is MVO van belang?

MVO is van belangvoor alle bedrijven en organisaties, groot èn klein, commercieel of not-for-profit. Kernwaarden van MVO zijn:

• niet alleen plicht, maar ook morele eis;
• vertrouwen wekken en vertrouwen krijgen;
• nieuwe oplossingen vinden voor hedendaagse sociale en ecologische waarden en normen;
• meer zichtbaar en betrokken in de samenleving staan;
• betere werksfeer, betere binding, grotere motivatie en meer inzet van het personeel;
• goodwill bij en een sterkere relatie met doelgroepen en omgeving;
• beperken van mogelijke negatieve effecten (consumentenboycot, negatieve publiciteit enzovoort) en versterken van mogelijke positieve effecten van de bedrijfsactiviteiten;
• grotere naamsbekendheid en positief imago van een bedrijf dat betrokken is bij mens, maatschappij en milieu;
• internationale dimensie en niet alleen lokaal en nationaal van belang;
• legt uiteindelijk de basis voor de continuïteit en het voortbestaan op langere termijn.

Zonder aandacht voor sociale en ecologische aspecten zal, zeker op de lange termijn, geen economisch gewin meer mogelijk zijn. Laten we daarom die aandeelhouderswaarde op korte termijn vergeten en teruggaan naar de roots van waarom we ondernemen en werken: niet om veel geld te verdienen, maar juist om levensidealen te realiseren voor onszelf en onze naasten.