Sociale veiligheid bij gemeenten verbeteren

Veel gemeenten kampen met negatief gedrag op de werkvloer en een hoog percentage verzuim of uitval. Met aandacht voor PSA en sociale veiligheid transformeer je de werkcultuur naar een positieve, veilige werkomgeving.

Vraag offerte aan Plan een gesprek

RI&E bij gemeenten

Bij gemeenten is er nog (te) vaak sprake van een sociaal onveilige cultuur. Pesterijen, intimidatie, groepsvorming en ongewenst gedrag zouden bij meerdere gemeenten in Nederland de werksfeer verzieken. Wat speelt hier onder de oppervlakte?

Ambtenaren moeten aan een alsmaar groter takenpakket voldoen, maar krijgen daar minder geld voor van de Rijksoverheid. Tegelijkertijd vergrijst het personeelsbestand en zien we dat de uitstroom van personeel bij gemeenten in de afgelopen jaren is opgelopen tot 8 á 9%. Meer druk, minder arbeidskrachten, bureaucratische processen én de burger wordt steeds mondiger: niet gek dus, dat verzuim en verloop bij veel gemeenten zijn gestegen.

Daarom is het nodig om een sociaal veilige cultuur te creëren. Door aandacht voor psychosociale arbeidsbelasting te vertalen naar een concrete aanpak in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) zorg je voor duurzaam inzetbare werknemers, die zich nu én in de toekomst zullen blijven inspannen voor de Nederlandse burger.

RI&E bij gemeenten

Werkstress beïnvloedt werksfeer

Wanneer de verplichtingen op de werkvloer oplopen en werknemers geen tijd hebben om bij te komen, dan loopt een gezonde werkdruk al snel op tot mentale overbelasting. Alle factoren die (negatieve) invloed hebben op het mentale welzijn van medewerkers noemen we psychosociale arbeidsbelasting (PSA). PSA gaat over werkdruk en ongewenste omgangsvormen, taakeisen en hulpbronnen in het werk. Deze kunnen stress veroorzaken, wat kan leiden tot lichamelijke, psychische of sociale klachten.

Psychosociale arbeidsbelasting is vaak moeilijk zichtbaar, maar de gevolgen zijn er niet minder groot om. Langdurig gespannen werknemers kunnen angstig en opgejaagd raken. Ook agressief gedrag kan een gevolg zijn. Deze spanningen breiden zich als een olievlek uit over het werkveld: de ene werknemer schiet sneller uit zijn slof en de ander doet zijn beklag door over collega’s te roddelen. Geleidelijk slaat de werksfeer om. Met als resultaat: een negatieve, onveilige werkcultuur met overspannen medewerkers die sneller verzuimen of uit de organisatie vertrekken.

RI&E bij gemeenten

Gesloten werkcultuur

Uit onderzoek van het FNV blijkt dat ruim 25% van de ambtenaren de cultuur op werk als gesloten ervaren. In een gesloten werkcultuur zijn werknemers terughoudend in het aangeven van (sociaal) onveilige situaties. En dát kan gevaarlijk zijn. Onveilige situaties als intimidatie, ongewenst gedrag en pesterijen zijn lastig te signaleren en dat geldt dubbel zoveel wanneer medewerkers bang zijn om dit openlijk te bespreken. Dit is hoe ongewenst gedrag onder de radar gebeurt, zonder dat deze kwesties intern worden aangepakt.

RI&E bij gemeenten

Waar ligt de oplossing?

Een slechte werksfeer los je niet op met een enkele training of een paar kritische gesprekken. Het zorgdragen van een sociaal veilige werkomgeving en het verminderen van PSA vraagt om een gerichte, structurele aanpak. De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) is daar hét middel voor. Door PSA goed te onderzoeken en de grondoorzaken in kaart te brengen, kun je organisatie-specifiek beleid opstellen. Hierbij richt je je op het voorkomen of beperken van PSA en het stimuleren van sociale veiligheid op de werkvloer. Zo werk je stapsgewijs naar een vertrouwde, veilige werkcultuur waar medewerkers voor langere tijd willen blijven werken.

1. Aandacht voor PSA-beleid in de RI&E

De RI&E is hét document waarin je preventieve beheersmaatregelen opneemtom risico’s te minimaliseren. Toch worden minder zichtbare risico’s, zoals psychosociale arbeidsbelasting, niet altijd voldoende opgenomen in de RI&E. Door de RI&E aan te vullen met een verdiepend PSA-onderzoek breng je in kaart wat medewerkers overmatig belast. Misschien ontdek je dat medewerkers ‘s avonds elkaar nog dagelijks over het werk berichten. Of dat een bepaalde leidinggevende overmatig druk legt op zijn team om aan taken te voldoen. Pas als je deze situaties signaleert, kun je gericht beleid voeren dat PSAvermindert en het welzijn van je team versterkt.

2. Sociale veiligheid en een open werksfeer stimuleren

Medewerkers moeten zich veilig voelen om onveilige situaties binnen de organisatie te melden. Dat bereik je door de sociale veiligheid binnen de organisatie te versterken. Medewerkers die zich veilig en vertrouwd voelen, communiceren openlijk over wat hen dwarszit op de werkvloer. Daarmee maak je (sociale) veiligheid tot een onderwerp van de hele organisatie - en dat is cruciaal om veiligheidsuitdagingen op de werkvloer structureel aan te pakken.

RI&E bij gemeenten

Wat zijn de voordelen?

Door psychosociale arbeidsbelasting in kaart te brengen en de sociale veiligheid op de werkvloer te stimuleren, kun je de oorzaken gericht aanpakken. Dat levert een aantal mooie voordelen op:

Duurzame inzetbaarheid: Bevlogen werknemers blijven langer bij dezelfde werkgever werken. Bij gemeenten is er sprake van vergrijzing en is de komst van nieuwe (jonge) ambtenaren noodzakelijk. Het is belangrijk om deze nieuwe werknemers voor langere tijd aan de organisatie te binden.
Minder verzuim: Medewerkers die zich fysiek en mentaal gezond voelen, zijn gemotiveerd, productiever en verzuimen minder vaak.
Meer betrokkenheid: In een veilige, vertrouwde werkomgeving zijn medewerkers bewuster bezig met (sociale) veiligheid. Ze durven onveilige situaties aan te kaarten, waardoor de organisatie niet meer terugvalt in een klaag- en roddelcultuur.