Fysieke belasting beoordelen: wanneer schakel je een ergonomisch specialist in?
Binnen veel organisaties komt fysieke belasting regelmatig terug. Medewerkers tillen materialen, duwen karren, werken in bepaalde houdingen of voeren repeterende handelingen uit. Op het eerste gezicht lijkt het soms eenvoudig om te beoordelen of werk fysiek zwaar is. Wanneer een taak er zwaar uitziet, is de conclusie vaak snel getrokken.
In de praktijk blijkt fysieke belasting echter vaak complexer. Werk bestaat namelijk uit een combinatie van factoren zoals houding, kracht, herhaling, duur van de taak en de inrichting van de werkplek. Juist doordat deze factoren samenkomen, is het niet altijd eenvoudig om goed te bepalen waar de grootste belasting ontstaat. Voor HSE-professionals en preventiemedewerkers kan het daarom waardevol zijn om in bepaalde situaties een ergonomisch specialist te betrekken.
Fysieke belasting is vaak complexer dan het lijkt
Veel mensen denken bij ergonomie vooral aan werkhoudingen of tiltechniek. Hoewel dit belangrijke onderdelen zijn, gaat ergonomie in de praktijk vaak verder dan dat.
Binnen ergonomie wordt vaak gewerkt vanuit de principes van human factors. Dit vakgebied kijkt naar de wisselwerking tussen mens, taak, hulpmiddelen en de manier waarop werk georganiseerd is. Het uitgangspunt is dat werk zo ontworpen wordt dat het aansluit bij de mogelijkheden en grenzen van de mens.
Fysieke belasting ontstaat daardoor zelden door één factor. Het is meestal het resultaat van meerdere elementen tegelijk, zoals:
-
de inrichting van de werkplek
-
de positie van materialen
-
beschikbare hulpmiddelen
-
de organisatie van het werkproces
-
het tempo waarin gewerkt moet worden
Een taak die op het eerste gezicht eenvoudig lijkt, kan daardoor toch belastend zijn wanneer meerdere factoren samenkomen. In die zin lijkt ergonomie soms op een taal: wanneer je de principes begrijpt, kun je werkprocessen beter “lezen” en herkennen waar fysieke belasting werkelijk ontstaat.
Wanneer kan ergonomisch onderzoek helpen?
HSE-professionals en preventiemedewerkers herkennen vaak goed waar fysieke belasting mogelijk een rol speelt. Toch kan het lastig zijn om precies te bepalen waar de grootste risico’s zitten en welke maatregelen het meeste effect hebben.
Een ergonomisch specialist kan helpen wanneer werkzaamheden complexer worden of wanneer verschillende factoren tegelijk invloed hebben op het werk. Denk bijvoorbeeld aan situaties met:
-
repeterende handelingen
-
regelmatig tilwerk
-
duwen of trekken van materialen of rollend materieel
-
langdurige of ongunstige werkhoudingen
-
werkprocessen met korte cyclustijden of een hoog tempo
Door een ergonomische analyse uit te voeren wordt fysieke belasting systematisch in kaart gebracht.
Fysieke belasting objectief in kaart brengen
Een belangrijk onderdeel van ergonomisch onderzoek is het objectiveren van fysieke belasting. In plaats van alleen een indruk van het werk te hebben, worden werkzaamheden geanalyseerd met behulp van erkende methodieken.
Voorbeelden hiervan zijn:
-
NIOSH-methode voor het beoordelen van het aanbevolen tilgewicht en de tilindex
-
KIM-methodieken voor verschillende vormen van fysieke belasting
-
RAPP voor het beoordelen van duwen en trekken van rollend materieel
-
WHI (Werkhouding Instrument) voor het beoordelen van werkhoudingen
Met deze methoden kan beter worden vastgesteld hoe belastend een taak daadwerkelijk is en welke factoren daarbij een rol spelen. Dit maakt het ook eenvoudiger om verbetermaatregelen goed te onderbouwen richting management of productie.
De waarde van een frisse blik
In de dagelijkse praktijk raken organisaties vaak gewend aan hun eigen werkprocessen. Wat voor medewerkers en leidinggevenden normaal is geworden, valt daardoor minder snel op als mogelijke bron van fysieke belasting.
Juist daarom kan een quickscan door een externe ergonomisch specialist waardevol zijn. Iemand die niet dagelijks in het bedrijf werkt, kijkt vaak met een frisse blik naar het werkproces en kan sneller zogenoemde blindspots herkennen.
Daarbij wordt niet alleen gekeken naar metingen en observaties. Gesprekken met medewerkers vormen een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Medewerkers kennen hun werk immers het beste en kunnen vaak precies aangeven waar de belasting zit, waar het werk zwaar wordt of waar processen in de praktijk anders verlopen dan op papier.
Zo’n eerste inventarisatie kan helpen om:
-
fysieke belasting in verschillende taken inzichtelijk te maken
-
mogelijke knelpunten in werkplekinrichting of logistiek te signaleren
-
prioriteiten te bepalen voor verder onderzoek of verbeteringen
Door ergonomie vanuit deze bredere blik te bekijken, wordt het niet alleen een kwestie van fysieke belasting verminderen, maar ook van het beter begrijpen en slimmer inrichten van werkprocessen.